گواردیولا چگونه برترین مربی تاریخ شد؟
حجتالاسلام پسندیده: تجربههای تاریخی انقلاب اسلامی مهمترین سرمایه تقویت روحیه ملت در شرایط فتنه است
ولایت؛ پیشران عبور انقلاب اسلامی از آزمونهای سخت تاریخی
در آستانه چهلوهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایران هستیم؛ انقلابی که در طول نزدیک به پنج دهه، همزمان با حرکت در مسیر پیشرفت و تثبیت هویت سیاسی و اجتماعی خود، با طیفی گسترده از بحرانها، فشارها، فتنهها و توطئههای داخلی و خارجی روبهرو بوده است.
از جنگ تحمیلی و تحریمهای همهجانبه گرفته تا آشوبهای امنیتی، جنگ روانی و بمباران بیوقفه رسانهای، دشمنان این نظام کوشیدهاند با تضعیف اراده عمومی و القای ناتوانی، مسیر حرکت ملت ایران را متوقف کنند. با این حال، تجربه تاریخی جمهوری اسلامی نشان میدهد که این تهدیدها نهتنها به فروپاشی منجر نشده، بلکه در بسیاری از مقاطع، به تقویت انسجام ملی و بازتولید قدرت اجتماعی انجامیده است؛ واقعیتی که آن را نمیتوان صرفا با معادلات مادی، آماری یا محاسبات کلاسیک قدرت توضیح داد.
آنچه جمهوری اسلامی ایران را در برابر امواج متراکم بحرانها پایدار نگه داشته، پیوند عمیق مردم با رهبری و بهرهگیری آگاهانه از آموزههای دینی و قرآنی در مواجهه با شرایط دشوار است.
در این منظومه فکری، «ولایت» نهتنها یک مفهوم سیاسی، بلکه چارچوبی معرفتی برای فهم صحنه نبرد، تشخیص دوست و دشمن و غلبه بر ترسهای ناتوانکننده به شمار میآید.
جامعهای که سرپرستی امور را از منظر ایمان، در ید قدرت الهی میبیند، در برابر بزرگنمایی قدرت دشمن، دچار فروپاشی روانی نمیشود و توان عبور از تنگناها را حفظ میکند.
از سوی دیگر، تکیه بر تجربههای تاریخی، یادآوری پیروزیها در شرایط نابرابر و بازخوانی سنتهای الهی در تاریخ اسلام، نقشی تعیینکننده در بازسازی روحیه جمعی داشته؛ همان مؤلفهای که قرآن کریم بارها بر آن تأکید کرده و آن را عاملی برای تقویت مقاومت و امید دانسته است.
در چنین نگاهی، حتی شکستهای مقطعی نیز بهعنوان بخشی از فرآیند آزمون و رشد معنا مییابند و میدان را برای بازسازی قدرت و اعتماد اجتماعی فراهم میکنند.
برای واکاوی عمیقتر این مؤلفهها و بررسی علل و عوامل فیروزمندی نظام جمهوری اسلامی و ملت ایران در برابر دشمنان، با حجتالاسلام دکتر عباس پسندیده، محقق و پژوهشگر دینی، گفتوگویی انجام دادهایم که با تکیه بر مفاهیم قرآنی، نسبت میان ایمان، ولایت، تجربه تاریخی و مقاومت در برابر جنگ نرم و روانی را روشنتر میکند و پاسخی تحلیلی به این پرسش ارائه میدهد که چرا ایران، برخلاف بسیاری از کشورها، از دل بحرانها عبور کرده و ایستاده است.
دامنه فتنههای تحمیلشده به نظام در طول پنج دهه چنان گسترده بوده که ایادی استعمار در دیگر کشورها موفق به تغییر نظام سیاسی شدند، اما در کشور ما این فتنهها و خنثی کردن آن باعث تقویت نظام شد. در شرایط بحران چه رفتار و رویکردی ملت ایران داشتند که باعث زدودن فتنهها شده است؟
مؤلفهای که قرآن در راستای هر پدیده و مواجه از آن یاد میکند ولایت است. یعنی ولی، مدیریت جریان امور در دست دارد. این مؤلفه بسیار مهمی است. برخی تصور میکنند قدرتهای بزرگ سرپرستی و مدیریت امور را پیش میبردند. در چنین شرایطی که مثلا فلان کشور یا شخص را عامل مؤثر میشمارند یا برتری دشمن را باور دارند، ممکن است ترس فلجکننده و یأسی در مردم مقابل ایجاد شود؛ اما نگاه یک جامعه ایمانی، رویکردی دیگر دارد.
سوال: این تفاوت در چیست؟
پاسخ: ایمان به ما میگوید ولایت و سرپرستی همه امور هستی با خداست و این ولایت ویژه کسانی است که آن را میپذیرند و مومنان اگر به پذیرش ولایت بپردازند دیگر دشمن را همه کاره نمیشمارند، زیرا صحنه گردان را خدا میدانند. سوره آل عمران آیه ۱۲۲ میفرماید: شگفتا چرا برخی از شما در برابر دشمن، فشل میشوید؟ یعنی ترس ناتوان کننده؛ در حالی که سرپرست شما خداست. به او تکیه کنید که او پشتیبان شماست. اینجاست که ترس ناتوان کننده از میان میرود و جامعه ایمانی میتواند به مبارزهاش ادامه دهد.
سوال: در شرایط بحران و فتنه چگونه در برابر دشمن باید روحیهها را تقویت کرد؟ بهویژه اینکه دشمن در جنگ نرم و بمباران رسانهای در اوج قدرت به نظر میرسد؟
پاسخ: نخست بنگریم خدا با مومنانی که چنین شرایطی داشتند در راستای تقویت روحیه و افزایش مقاومتشان چه رفتاری داشته. در فرازی از آل عمران میفرماید: تجربه تاریخی را فراموش نکنید و در (بدر) خدا شما را با یاری در برابر دشمنان پرشمار و تا بن دندان مسلح پیروز کرد در حالی که ناتوان، کم شمار، بی جنگافزار و غلبهای رسانهای بودید. پس اعتماد کنید.
مولفهای که تقویت کننده روحیه مردمی است تجربه تاریخی است. ما همین وضعیت را بارها در طول دوران قبل و بعد از انقلاب اسلامی و چه در دوران جنگ تحمیلی و دفاعمقدس دوم و مجموعهای از فتنههایی که در کوران حوادث دچار آن شدیم تجربه کردیم و همه مراحل دشوار را با یاری خدا با کمترین امکانات و وضعیت اجتماعی و اقتصادی نه چندان مطلوب بهسلامت از آن عبور کردیم و سرانجام خدا به دست همان دشمنان ما متجاوزان را مجازات کرد.
سوال: در شرایط ویژهای قرار داریم. چگونه احساس «ما میتوانیم» را تقویت کنیم؟ مولفههای قدرت را داریم، اما بمباران رسانهای دشمن با بزرگنمایی برخی نارساییها بعد از پیروزی انقلاب و جلوه دادن توانایی دشمنان نظام میکوشند دلها را خالی کنند.
پاسخ: از این سخن شما در ادبیات قرآن به عنوان وهن، یاد میشود. یعنی چگونه به اقتدار برگردیم و بر وهن خود غلبه کنیم. چون مولفههای قدرت وجود دارد، اما از نظر روحیه و روان احساس ضعف میکنیم. در قرآن دست کم سه عامل طرح شده که انسانها میتوانند از مولفههای قدرتشان بهره نبردند. مثل تمرکز صرف بر آسیبدیدگی خود در جنگ و بحران و فتنهها. مولفه دوم به دلایلی ممکن است با وجود مولفههای قدرت، تلقیشان از راهکار ارائه شده نادرست باشد و باعث نافرمانی یا چند دستگی شود.
سوال: پس راهکار قرآن در این زمینه چیست؟
پاسخ: فردای پس از شکست مسلمانان در جنگ احد، پیامبر فرمان آمادهباش میدهد که حتی زخمیها حاضر شدند و نیروی تازه نفس هم نپذیرفتند. در نتیجه مسلمانان دچار وهن شدند، اما خدا فرمود در تعقیب دشمن سستی نکنید اگر شما رنج و آسیب دیدید دشمنان شما هم رنج و گزند دیدند. پس باید در این باره توازن ایجاد کرد تا روحیهها بازسازی شود.
شما از خدا امیدهایی دارید که دشمنانتان ندارند. در مبارزه، شهادت یا پیروزی برای شما برد بهشمار میرود؛ تا اینجا موازنه قدرت به نفع مسلمانان مثبت میشود و دیگر آنکه خدا علیم و حکیم است. فرمان جنگ و تعقیب حکیمانه است. خدا میداند چه میکند. کارش سنجیده است و به فرماندهتان اعتماد کنید. مسلمانان با این سه راهکار تقویت شدند و دشمن گریخت و پیروزی کامل شد.
تعداد اندک جامعه دینی در برابر دشمنان پرشماری با سازوبرگ بسیار که از هیچ تجاوز، ستم و جنایاتی رویگردان نیست باعث مقایسه آماری میشود. با این واقعیت چگونه روبهرو شویم؟
قرآن درباره این مقایسه و نتیجه آن از واژه هراس یا خشیت یاد کرده. این پدیده طبیعی است، اما راز و راه حل قرآنی آن را ببینید. خشیت یا هراس بهخاطر عظمت پدید میآید، اما عظمت معیار دارد. برخی از انسانها معیار عظمت را آمار و عدد میانگارند. مثلا تعداد کشورهای متخاصم یا تجهیزاتی که در اختیار دارند و پیشرفت فناورانه و ... که برخی را دچار عظمتهراسی مبتنی بر عدد و آمار میکنند، اما عظمتی وجود دارد که استوار بر ماهیتها است و عددی و آماری نیست. مثل انسان در برابر خدای نادیدنی. این مولفه خیلی تعیینکننده است. معیار اگر الهی باشد یعنی عظمت خدا ملاک ما قرار بگیرد، داستان تغییر میکند. منافقان در جنگ احد میگفتند همه دشمنان متحد شدند پس باید نگران باشید و بترسید، اما به قول قرآن باور مومنان و مقاومتشان افزوده شد، زیرا معیارشان آماری نبود و گفتند خدا برای ما کافی است که بهترین کارساز است. هیچ نیرویی در برابر خدا نمیتواند قرار بگیرد.
چگونه در برابر جنگ روانی، بمباران رسانهای و نبرد نرم بیمه شویم؟
دشمنان در این جبهه بسیار فعالاند و به تاثیرگذاریش امیدها دارند. قرآن، درباره مقاومت در برابر جنگ نرم نکات جالبی را یادآور شده. گاهی مومنان به پیروزیهایی میرسند که اگر آن وضعیت برجسته شود احساس اقتدار افزایش مییابد، اما گاهی دشمنان ما با کار رسانهای به اندکشماری دستاوردهای ما میپردازند. حتی پیروزی را از رهگذر نبرد رسانهای به شکست تبدیل میکنند. گاهی نارساییهایی واقعا هست و باعث شادی دشمن میشود که همین روحیه ما را تضعیف میکند و رسانههای معاند با برجستهکردن این ضعفها، فشار معناداری ایجاد میکنند تا روحیهها هرچهبیشتر تضعیف شود.
پس راهکار قرآنی در این زمینه چیست؟
قرآن میگویدای مسلمانان اگر پیروزی و موفقیت داشته باشید، حال دشمنانتان بد و ناخوش میشود و اگر گزند ببینید، شاد میشوند. نخستین نتیجه بردباری است که تحمل روانی را میافزاید. تمرکز را باید از محور رسانهای آنها برداشت و نباید شکستهای مقطعی را مرکز ثقل و دیدگاه مسلط و فراگیر قرار داد. خدا هم میفرماید تقوا؛ یعنی در مواجه با دشمن حتما رعایت خدا را بکنید؛ اگر چنین کنید هرگز کید دشمن به شما آسیب نمیزند. توجه بفرمایید که این وعده و نوید خدا است و برای آنکه خیالتان جمعتر شود، خود خدا فرموده من اشراف اطلاعاتی دارم و میدانم چه کنم و به من اعتماد کنید.
تازه ها
پیشنهاد سردبیر
خرید و فروش غیرقانونی انواع حیوانات و پرندگان کمیاب ادامه دارد
